Od 1. januara 2026. godine u Srbiji se primenjuju dva nova poreska zakona kojima je prvi put uveden sistem oporezivanja ugljenika:
Zakon o porezu na uvoz ugljenično intenzivnih proizvoda; i Zakon o porezu na emisije gasova sa efektom staklene bašte.
Reč je o srpskom odgovoru na evropski mehanizam CBAM (Carbon Border Adjustment Mechanism) – cilj je da se i domaći proizvođači i uvoznici suoče sa cenom emisija CO2 koje nastaju u proizvodnji.
Ko bi mogao biti obveznik?
Poreza na uvoz ugljenično intenzivnih proizvoda – svako lice koje u svoje ime i za svoj račun (ili preko posrednog carinskog zastupnika) uvozi u Srbiju robu iz kategorija gvožđe i čelik, cement, đubrivo ili aluminijum, prema tarifnim oznakama određenim zakonom, osim ako u poreskom periodu ukupno uveze manje od pet tona takve robe, kada se ne smatra obveznikom.
Poreza na emisije GHG – pravna lica ili preduzetnici koji, kao operateri postrojenja, moraju da poseduju dozvolu za emisiju gasova sa efektom staklene bašte i bave se jednom od sledećih delatnosti: proizvodnja veštačkih đubriva i azotnih jedinjenja, cementa, sirovog gvožđa/čelika/ferolegura, aluminijuma ili proizvodnja električne energije.
Šta je poreska osnovica i kako se utvrđuje porez?
Poreza na uvoz ugljenično intenzivnih proizvoda – Realno ili procenjeno nastala količina emisija CO2eq u vezi sa ugljenično intenzivnim proizvodom.
Poreza na emisije GHG – Razlika ukupne količine GHG koju obveznik emituje u toku kalendarske godine iz svih postrojenja i referentne emisije, odnosno višak emisije iznad propisanog standarda.
U oba slučaja poreska osnovica se iskazuje u tonama CO2 ili tonama ekvivalenta CO2 (CO2eq), a iznos poreza predstavlja proizvod poreske osnovice i iznosa od EUR 4 po toni u dinarskoj protivvrednosti po srednjem kursu NBS na poslednji dan poreskog perioda za koji se podnosi poreska prijava.
Ministarstvo finansija je krajem jula 2026. godine objavilo dva pravilnika kojima se ova dva zakona operacionalizuju u praksi, sa stupanjem na snagu 23. jula 2026:
Pravilnik o poreskoj prijavi za na uvoz ugljenično intenzivnih proizvoda
Prijava se podnosi na obrascu PP UUIP, uz obavezan prilog sa pregledom uvezenih proizvoda po dobavljaču i tarifnoj oznaci. Poreski kredit se ovde priznaje za cenu emisija koja je već plaćena u zemlji porekla proizvoda, pod uslovom da obveznik dostavi odgovarajuće dokaze (izveštaj o verifikaciji emisija i potvrdu nadležnog stranog organa o izvršenom plaćanju) i poseban obračun kredita.
Pravilnik o poreskoj prijavi za porez na emisije GHG
Prijava se podnosi na obrascu PP EGESB, uz koji se prilažu verifikovani izveštaj o emisijama i posebni obrasci po postrojenju na osnovu kojih se utvrđuje ukupna oporeziva količina CO2eq. Za razliku od poreza na uvoz, ovde se poreski kredit ne vezuje za cenu plaćenu negde drugde, već isključivo za sopstvena ulaganja obveznika u mere smanjenja emisija te obveznik mora voditi posebnu evidenciju ulaganja po projektu i uz prijavu dostaviti analitički pregled investicija i obračun ostvarenog kredita.
Poreski period za obe prijave je kalendarska godina i u tom slučaju poreska prijava se podnosi do 31. maja tekuće godine za prethodnu godinu, u kom roku se i plaća utvrđeni porez.
Poreski period se razlikuje od kalendarske godine u slučaju: prestanka ili otpočinjanja obavljanja delatnosti u toku godine; statusne promene; pokretanja, obustave ili okončanje postupka stečaja ili likvidacije).